احتمال هم دارد كه مقصود از آن قرآن نباشد ، بلكه لوح محفوظ بوده باشد . * ( « إِنَّا أَنْزَلْناه قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ » ) * ضمير « انزلناه » به كتاب برمىگردد ، چون كتاب مشتمل است بر آيات الهى و معارف حقيقى . و انزال كتاب به صورت قرآن و عربى بدين معنا است كه آن را در مرحله انزال به لباس قرائت عربى درآورديم ، و آن را الفاظى خواندنى مطابق با الفاظ معموله نزد عرب قرار داديم ، هم چنان كه در آيه ديگرى در اين باره فرموده : « إِنَّا جَعَلْناه قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ وَإِنَّه فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ » « 1 » . و جمله * ( « لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ » ) * از قبيل توسعه خطاب و عموميت دادن به آن است ، زيرا سوره با خطاب به شخص رسول خدا ( ص ) افتتاح شده و فرموده : * ( « تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ » ) * و بعدا هم باز خطاب به شخص ايشان مىشود و مىفرمايد : * ( « نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ » ) * . بنا بر اين ، معناى آيه - و اللَّه اعلم - اين مىشود : ما اين كتاب مشتمل بر آيات را در مرحله نزول ملبس به لباس و واژه عربى و آراسته به زيور آن واژه نازل كرديم تا در خور تعقل تو و قوم و امتت باشد ، و اگر در مرحله وحى به قالب الفاظ خواندنى درنمىآمد ، و يا اگر درمىآمد به لباس واژه عربى ملبس نمىشد ، قوم تو پى به اسرار آيات آن نمىبردند و فقط مختص به فهم تو مىشد ، چون وحى و تعليمش اختصاص به تو داشت . و اين خود دلالت مىكند بر اينكه الفاظ كتاب عزيز به خاطر اينكه تنها و تنها وحى است و نيز به خاطر اينكه عربى است توانسته است اسرار آيات و حقايق معارف الهى را ضبط و حفظ كند . و به عبارت ديگر در حفظ و ضبط آيات الهى دو چيز دخالت دارد ، يكى اينكه وحى از مقوله لفظ است ، و اگر معانى الفاظ وحى مىشد و الفاظ حاكى از آن معانى ، الفاظ رسول خدا ( ص ) مىبود - مثلا مانند احاديث قدسى - آن اسرار محفوظ نمىماند . دوم اينكه اگر به زبان عربى نازل نمىشد و يا اگر مىشد ولى رسول خدا آن را به لغت ديگرى ترجمه مىكرد پاره اى از آن اسرار بر عقول مردم مخفى مىماند ، و دست تعقل و فهم بشر به آنها نمىرسيد . آرى ، اين معنا بر صاحبان نظر و متدبرين در آيات كريمه قرآنى پوشيده نيست كه خداوند متعال در اين آيات چه اندازه نسبت به الفاظ آن عنايت به خرج داده ، و آن را به دو دسته

--> ( 1 ) به درستى كه ما قرآن را با زبان عربى مقرر داشتيم تا اينكه شما تعقل كنيد و همانا اين كتاب در ام الكتاب نزد ما بسيار بلند پايه و محكم است . سوره زخرف ، آيه 2 - 4 .